[Bác sĩ cộng đồng] Dinh dưỡng cho cặp vợ chồng hiếm muộn

Chế độ dinh dưỡng cực quan trọng đối với các cặp vợ chồng hiếm muộn nhằm giúp tăng sức khỏe, tăng chất lượng trứng – tinh trùng – niêm mạc. Vậy, cần bổ sung chế độ ăn uống như thế nào cho phù hợp? Bác sĩ Dương Thị Phượng – Khoa Dinh dưỡng, ĐH Y Hà Nội sẽ giải đáp trong buổi tư vấn này!

PHẦN I. ĐỊNH NGHĨA VÀ NGUYÊN NHÂN HIẾM MUỘN

Theo WHO: Những cặp vợ chồng không áp dụng biện pháp kế hoạch hóa gia đình trong 1 năm, vẫn không có con thì là vô sinh

Nguyên nhân: vợ (40%), chồng (30%), do cả 2 (20%) và 10% không rõ nguyên nhân.

Cơ hội có thai ở cặp vợ chồng bình thường:

  • 20-25% mỗi tháng
  • 75% trong 6 tháng
  • 90% trong 1 năm

Nguyên nhân vô sinh nam

  • Giãn tĩnh mạch tinh: 38%
  • Không rõ nguyên nhân: 23%
  • Bế tắc: 13%
  • Tinh hoàn ẩn 3%
  • Suy tinh hoàn 5%
  • Kháng thể kháng tinh trùng 2%
  • Rối loạn xuất tinh 2%
  • Nội tiết 1%
  • Bất thường về gen 0.5%
  • Xoắn tinh hoàn 0.5%
  • Rối loạn cương 0.4%
  • Bệnh toàn thân 0.2%
  • Niệu đạo đóng thấp 0.05%

Đối với các vấn đề dinh dưỡng có liên quan đến các gốc tự do. Sự phá hủy các đại phân tử sinh học bởi các chất oxy hóa là nguyên nhân có rất nhiều bệnh nguy hiểm. Khi các chất oxy hóa tự do ở nồng độ cao sẽ gây ra tình trạng đột biến DNA, biến tính của protein và oxy hóa Lipid. Từ đó làm chất lượng tinh trùng bị suy giảm. Do đó việc can thiệp về dinh dưỡng đối với vô sinh hiếm muộn ở nam và nữ giới liên quan đến các chất chống thành phần oxy hóa; làm đảo ngược quá trình oxy hóa này xảy ra, giúp chúng ta có cơ hội trong quá trình điều trị vô sinh hiếm muộn.

Các chất chống oxy hóa phụ thuộc thành phần bên trong và bên ngoài. Bên trong gồm các chất liên quan đến protein (Ferritine, Transferrine, Albumine, Protein sốc nhiệt), Enzyme chống oxy hóa (Superoxide dismutase, Glutathion peroxidase). Yếu tố bên ngoài có thể bổ sung bằng thực phẩm như Vitamin C, A, E, các carotenoid và các hợp chất phenolic để giúp cho tinh trùng và trứng tốt hơn.

Nguyên nhân gây vô sinh nữ

  • Lạc nội mạc tử cung: là chứng bệnh xảy ra khi tế bào màng niêm mạc tử cung bị “cấy” nhầm chỗ. Ảnh hưởng đến khoảng 5 triệu phụ nữ Mỹ
  • Không rụng trứng: vấn đề hormone, chiếm 30% ca vô sinh nữ.
  • Tắc nghẽn ống dẫn trứng: Ngăn chặn sự tiếp xúc của trứng với tinh trùng hoặc sự di chuyển của trứng đã thụ tinh vào tử cung. Chiếm 25% số ca vô sinh nữ
  • Nhân tố về lối sống: Bị béo phì hoặc sử dụng thuốc lá rượu bia, thuốc kháng sinh,… có thể dẫn đến rối loạn kinh nguyệt, hội chứng buồng trứng đa nang hoặc các vấn đề khác.
  • Vô sinh không rõ nguyên nhân, chiếm khoảng 20% số ca vô sinh nữ.

PHẦN II. DINH DƯỠNG CHO NGƯỜI CHỒNG VÀ VỢ HIẾM MUỘN

Dinh dưỡng tác động lên quá trình thụ tinh

Các chất dinh dưỡng như Vitamin nhóm B (B2, B3), enzyme chống oxy hóa sẽ kích thích sự phát triển của tinh trùng sẽ giúp cho tinh trùng có chất lượng tốt hơn => tăng khả năng thụ tinh. Đồng thời khi các chất chống oxy hóa tự do tác động ngược lại sẽ làm cho quá trình thụ thai khó khăn hơn.

Các chất chống oxy hóa khác như Vitamin C, E, Kẽm, Selen hoặc một số thành phần khác sẽ giúp phục hồi các chất chống oxy hóa và giúp cho quá trình thụ thai diễn ra thuận lợi và thành công cao hơn.

Thực phẩm nên dùng

  • Kẽm tham gia vào phản ứng tổng hợp các enzyme chống oxy hóa

+ Được tìm thấy trong tinh trùng, chế độ ăn thiếu kẽm sẽ khiến số lượng tinh trùng giảm.

+ Thiếu kẽm ở nữ có thể gây thay đổi NST và tăng nguy cơ sảy thai

+ Kẽm có nhiều hải sản như tôm, hàu, cua, cá, hay trong thịt đỏ như thịt bò,…

Do vậy, nếu bạn có kế hoạch mang thai nên bổ sung kẽm trước 2-3 tháng qua thực phẩm, thuốc, thực phẩm chức năng với lượng 20-25mg/ngày.

  • Selen là chất chống oxy hóa, ngăn ngừa NST bị đứt hoặc gãy

+ Cần thiết hình thành tinh trùng

+ Có nhiều trong hải sản, các loại hạt, ngũ cốc

  • Acid Folic giúp cải thiện số lượng tinh trùng

+ Thành phần cần thiết để sản xuất các vật liệu di truyền AND và ARN

+ Là một dưỡng chất đóng vai trò quan trọng, giúp ngăn chặn những dị tật ống thần kinh ở bào thai

+ Cải thiện cơ hội mang thai và giảm nguy cơ vô sinh do rụng trứng

+ Nhu cầu: 400mcg/ngày, bổ sung trước khi mang bầu ít nhất trước 3 tháng.

+ Có nhiều trong nhóm rau củ quả như bơ, súp lơ, bắp cải, măng tây, đu đủ, củ dền,…

  • Vitamin E là chất chống oxy hóa mạnh, bảo vệ tinh trùng cùng các AND khỏi tác động của các gốc tự do, tăng chất lượng tinh trùng

+ Tăng chất lượng trứng ở nữ giới

+ Có nhiều trong các loại quả, hạt có dầu: oliu, óc chó, hạnh nhân, hạt chia, hạt điều, bơ, cá biển, sữa hạt…

  • Vitamin C là một trong những chất chống oxy hóa mạnh giúp tăng cường chất lượng tinh trùng và bảo vệ tinh trùng.

+ Giúp tinh trùng tụ lại và di chuyển dễ dàng hơn trong cổ tử cung

+ Với nữ: việc tiêu thụ vitamin C thường xuyên giúp kích thích sự hình thành steroid ở nhau thai/tế bào sinh dục hỗ trợ sinh lý cho thai kỳ.

+ Liều khuyến cáo: 500-1000mg/ngày

+ Thực phẩm: kiwi, ớt chuông, táo, cam, bưởi, ổi, xoài, dứa,…

Tổng hợp chất chống oxy hóa tự nhiên

  • Từ rượu vang đỏ, đậu phộng, nho, xoài, dâu tây, nha đam, ngô, hướng dương, nhân sâm, óc chó, cà chua, đu đủ…
  • Tham gia vào quá trình hoạt động để chống tăng sinh, chống tạo mạch, chống viêm giúp cho quá trình thụ thai thuận lợi và thành công

Những thực phẩm cần tránh

  • Nam giới: rượu bia thuốc lá, các chất kích thích khác
  • Thực phẩm đông lạnh đóng hộp, thịt nguội bởi nó chứa hàm lượng lipid cao mà còn gây ra biến tính về dinh dưỡng, các chất gây ung thư

Các lưu ý khác cho người vợ

  • Ăn tăng hơn vào bữa sáng và ít vào bữa tối
  • Tăng Protein thực vật, đặc biệt từ nhóm đậu đỗ
  • Tránh thực phẩm giàu chất béo chuyển hóa. Tăng dầu oliu omega-3
  • Giảm thực phẩm giàu Carb tinh luyện nếu có buồng trứng đa nang: 45% Glucid/tổng khẩu phần
  • Isulin tăng cao liên tục có thể khiến cơ thể sản xuất ít hormone sinh sản => thiếu trưởng thành và rụng trứng
  • Kiểm soát stress
  • Cả thừa và thiếu cân đều có thể làm giảm khả năng mang thai.

PHẦN III. HỎI ĐÁP CÙNG CHUYÊN GIA

Câu hỏi 1.

(Thanh Yến) Cho em hỏi nếu bị dạ dày thì uống C có ảnh hưởng gì không ạ?

BS Dương Thị Phượng: Bạn bị viêm loét dạ dày thì bạn chú ý không uống lúc đói, bạn uống sau ăn khoảng 1-2 giờ. Nếu trường hợp bạn bị viêm dạ dày cấp tính thì nên cân nhắc sử dụng. Còn nếu có tiền sử thì chúng ta có thể uống được, nhưng cần uống thêm nhiều nước, thì cũng sẽ không ảnh hưởng quá nhiều.

Câu hỏi 2.

(Loan Lê) Em chào bác sĩ, với trường hợp chồng bị tinh trùng dị dạng, vợ bị đa nang buồng trứng có tiền sử bị u nang, u xơ thì mình cần lưu ý đặc biệt gì về chế độ ăn uống ạ?

BS Dương Thị Phượng: Bạn cần chú ý chế độ ăn giàu kẽm và các chất chống oxy hóa nói chung cũng sẽ tham gia vào quá trình cải thiện chất lượng và số lượng tinh trùng. Nhóm thực phẩm này như hàu, sò, ốc, hến, tôm, cua, thịt bò. Bạn có thể cho chồng ăn thường xuyên, hàng ngày. Mình cũng cần bổ sung thêm vitamin E (rau luộc, salad trộn dầu oliu hoặc omega 3, hạt óc chó, hạnh nhân, hạt điều,…)

Đối với bạn, bạn bị buồng trứng đa nang cần duy trì cân nặng. Bạn nặng 46kg, cao 1m50, BMI = 20.4, đây là BMI chuẩn đối với nữ, cũng không phải là bị thừa cân. Do đó nên duy trì ngưỡng này. Về khẩu phần ăn, bạn ăn giảm các thực phẩm có chứa tinh bột và đường, ngọt. Bạn có thể chuyển sang ngũ cốc nguyên hạt, gạo lứt tăng cường chất xơ. Tập trung ăn bữa sáng và trưa, bữa tối giảm…

Câu hỏi 3.

(Bảo Trân) Bác sĩ cho em hỏi, em bị niêm mạc dày thì chế độ dinh dưỡng như thế nào ạ? Và có thuốc gì để hỗ trợ niêm mạc dày không ạ?

BS Dương Thị Phượng: Nếu niêm mạc tử cung dày trên 20mm mà không có bầu thì được coi là niêm mạc dày. Nguyên nhân phổ biến nhất là sự mất cân bằng giữ estrogen và protesteron. Cái điều trị chính của vấn đề này là sử dụng thuốc điều trị hormone. Để có phương án tốt nhất bạn nên đi khám để bác sĩ cho thuốc sử dụng. Về vấn đề dinh dưỡng, hạn chế các thực phẩm từ thịt đỏ và mỡ động vật vì nó làm tăng nguy cơ quá sản và ung thư cổ tử cung. Trường hợp niêm mạc tử cung dày cần chú ý các thực phẩm về đậu tương, đậu nành, đậu phụ,… vì có thành phần tương tự estrogen cao sẽ làm mất cân đối protesteron.

Câu hỏi 4.

(Lê Triều) Chồng có tinh trùng di động tiến tới 2%, vợ niêm mạc dày 14mm ngày thứ 7 sau khi hết kinh. Em thả 2 năm vẫn chưa có con. Bác sĩ cho em hỏi em cần ăn uống như thế nào để tốt cho tình trạng của em không ạ?

BS Dương Thị Phượng: Nguyên nhân khiến hai vợ chồng khó có bé là xuất phát từ chồng nhiều hơn. Vì niêm mạc của bạn như vậy không phải quá dày. Còn tinh trùng tiến tới của chồng bạn là quá ít, kém dẫn đến khó tiến tới gặp trứng làm tổ nên quá trình thụ tinh khó khăn. Và mình thấy chỉ sử dụng chế độ dinh dưỡng thì khó đảo ngược được kết quả tốt. Tuy nhiên, để cải thiện chất lượng số lượng vẫn tăng cường các chất chống oxy hóa, đặc biệt là vitamin C. Ngoài ra, vợ chồng bạn cần sử dụng nhiều phương pháp khác nhau hơn, thực phẩm chỉ là một phần. Để thụ thai được thì cần một quá trình khá là dài.

Câu hỏi 5.

(Ngọc Anh) Em nghe nói ăn bơ và sầu riêng có thể cải thiện niêm mạc đúng không ạ? Nếu như ăn thì ăn bao nhiêu là đủ và thời gian bao lâu là thích hợp?

BS Dương Thị Phượng: Sầu riêng không nằm trong nhóm này lắm nhưng bơ đã được khuyến cáo, nhấn mạnh giàu Vitamin E và Omega-3 tốt cho phụ nữ, giúp cải thiện chất lượng khả năng thụ thai. Nên bạn có thể sử dụng bơ, tuy nhiên nó hơi nhiều năng lượng một chút nên chị em nào đang thừa cân thì nên cân nhắc, 1 tuần 3-4 lần. Còn những người cân nặng bình thường có thể ăn 1 quả/ngày.

Câu hỏi 6.

(Nguyễn Hà) Niêm mạc mỏng nên ăn gì để tốt và đẹp hơn, xin bác sĩ chia sẻ.

BS Dương Thị Phượng: Vitamin E rất cần thiết cho nội mạc tử cung, kích thích mạch máu  cung  cấp cho các mô. Do đó nếu bị niêm mạc mỏng chúng ta nên tăng cường các thực phẩm từ Vitamin E. Ví dụ trong các loại dầu, quả, hạt óc chó, hạnh nhân, hạt chia, hạt điều,… Bên cạnh đó các  nhóm từ đậu tương và chế phẩm từ đậu tương. Tuy nhiên, mình cũng khuyến cáo một chút, đối với người phụ nữ chưa có thói quen sử dụng hoặc ít sử dụng đậu hoặc các chế phẩm từ đậu đỗ thì chúng ta nên sử dụng tăng từ từ. Chúng ta sử dụng 3-4 lần/tuần, sau đó tăng dần lên.

Câu hỏi 7.

(Bé Anh) Cho em hỏi, chồng em bị gout thì ăn thế nào tốt cho tinh trùng ạ?

BS Dương Thị Phượng: Gout là tình trạng tăng acid uric máu, đặc biệt với lao và gout chúng ta cần chú ý những thực phẩm gây tăng acid uric máu như: bia, thực phẩm chứa nhân purin cao (thịt bò, thịt lợn,…), hải sản (tôm cua, cá mòi, cá trích),…

Tuy nhiên, khi bị tinh trùng yếu và bị gout thì nhóm thực phẩm hơi đối ngược nhau. Nên nếu muốn ăn thịt bò, thịt lợn cần có chế biến làm giảm nhân purin: thái lát mỏng thịt rồi luộc qua nước sôi; sau đó mới chế biến. Còn nếu chồng bạn bị gout cấp có thể sử dụng các viên uống thêm kẽm.

Câu hỏi 8.

(Phạm Vân) Em 45 tuổi, để chuẩn bị tốt cho trứng thì cần chế độ ăn uống như thế nào? Bác sĩ chia sẻ giúp em với ạ.

BS Dương Thị Phượng: Chị 45 tuổi là khá cao, nên cần chuẩn bị khá nhiều trước khi mang bầu. Ở độ tuổi này nội tiết, hormone cũng bắt đầu suy giảm, việc thụ thai khó khăn hơn, cộng thêm các nguy cơ khác như ống dị tật thần kinh, bị down. Do đó mình cần chú ý:

+ Trứng mất khoảng 90 để trưởng thành và chuẩn bị rụng, trứng sẽ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố liên quan khác như về sức khỏe, lối sống, nội tiết, stress căng thẳng, chế độ ăn uống,… Thế nên những chất dinh dưỡng cần thiết nhất trước khi có bầu là acid folic + sắt (400mg) để dự phòng dị tật ống thần kinh.

+ Đồng thời tiêm phòng các vaccine: sởi, rubella, để tránh các bệnh tật khi mang thai.

+ Chế độ ăn: tăng cường thực phẩm giàu protein, vitamin C, E, các loại hoa quả, giảm tinh bột, đường. + Thực phẩm cần tránh: trà, café, chất kích thích rượu bia,…

Câu hỏi 9.

(Diệu) Niêm mạc mỏng nhưng bị đa nang thì nên có chế độ ăn uống như thế nào thưa bác sĩ?

BS Dương Thị Phượng: Như mình đã chia sẻ, niêm mạc mỏng cần bổ sung thực phẩm giàu Vitamin E, thực phẩm từ đậu tương và đậu nành. Còn với buồng trứng đa nang thì cần tránh thừa cân béo phì, giảm tinh bột và đường ngọt, các loại thịt đỏ; sử dụng tăng thịt trắng, sản phẩm giàu chất chống oxy hóa như vitamin E, C, đậu tương.

Câu hỏi 10.

(Thảo) Em bị buồng trứng đa nang, qua dịch sẽ làm IVF, vậy em cần ăn uống gì để tốt cho trứng? Em đang sử dụng OvaQ1.

BS Dương Thị Phượng: Nếu bạn đang sử dụng OvaQ1 bổ trứng thì bạn vẫn cứ tiếp tục sử dụng để chuẩn bị tốt cho quá trình IVF.

Còn về chế độ ăn, bạn cần chú ý, kiểm soát các nhóm thực phẩm từ tinh bột và đường ngọt để kiểm soát insulin như bánh kẹo, chè, nhãn, vải, mít, na,… Nên chọn loại quả có lượng đường thấp như thanh long trắng, roi, ổi, đu đủ, kiwi, cam, bưởi,… Cần ăn tăng cường thực phẩm như dầu oliu, omega-3, cá biển, óc chó, hạnh nhân, hạt điều,… sẽ giúp trứng tốt và giúp thai nhi phát triển tốt hơn.

Cần tránh tình trạng thức khuya, stress, tập trung cho bữa sáng phong phú hơn, không ăn bữa phụ tối sau 21 giờ. Còn chồng nên bổ sung thực phẩm giàu kẽm như hàu, sò, cua, ốc, thịt bò…

Câu hỏi 11.

(Quỳnh) Bác sĩ cho em hỏi, chồng em tinh trùng yếu, tỉ lệ tiến tới 5-7%, chồng hay ăn mì tôm trứng về đêm, sáng không ăn thì có ảnh hưởng đến tinh trùng không ạ?

BS Dương Thị Phượng: Nhìn chung chất lượng tinh trùng như vậy là thấp rồi,  và ăn uống không lành mạnh cũng sẽ khiến chất lượng tinh trùng giảm hơn, đặc biệt thực phẩm không lành mạnh từ mì tôm không được khuyến khích. Nếu chồng muốn ăn bữa phụ thì chị nên chuẩn bị bữa phụ lành mạnh hơn. Hoặc điều chỉnh lại thói quen ăn uống, bởi bữa sáng quan trong hơn là bữa đêm. Bữa phụ chị có thể thay mì tôm bằng sữa hạt, yến mạch hoặc ăn hoa quả, salad, động viên chồng ăn bữa sáng giàu kẽm, vitamin C, E. Chúng ta nên cân bằng bữa ăn đủ chất: có tinh bột, đạm, rau xanh,…

Câu hỏi 12.

(Vân Bé) Bác sĩ cho em hỏi, tinh trùng dị dạng bổ sung thuốc gì và sử dụng bao lâu ạ?

BS Dương Thị Phượng: Đối với tinh trùng dị dạng có rất nhiều yếu tố, trong đó có tiếp xúc với phóng xạ, tùy môi trường, dinh dưỡng một phần. Chúng ta cần xét xem có liên quan đến các nguy cơ đó không. Nếu không có thì vẫn cần bổ sung selen và kẽm cũng như vitamin C, E là nhóm thực phẩm được khuyến khích sử dụng giúp cải thiện chất lượng tinh trùng và sản sinh số lượng tốt hơn. Nếu có sử dụng bổ sung thêm, chỉ nên bổ sung thực phẩm an toàn Kẽm và Vitamin C. Còn vitamin E mình không khuyến khích bổ sung từ thuốc. Chúng ta chỉ nên bổ sung E từ thực phẩm thông thường, chế độ ăn.

Câu hỏi 13.

(Nhung) Em chào bác sĩ Phượng, em bị buồng trứng đa nang và dễ bị béo phì, em nên ăn uống như thế nào cho trứng tốt, em cũng đang mong con ạ.

BS Dương Thị Phượng: Bạn cao 1m56, nặng 53 cân thì BMI của bạn 21,7 thì cũng không phải làm thừa cân. Như mình cũng trả lời ở trên, với người buồng trứng đa nang cần kiểm soát cân nặng, tránh tinh bột, đường ngọt. Cần tăng thực phẩm giàu omega-3, chất xơ (rau xanh,  các loại hạt ngũ cốc, sản phẩm từ đậu tương đậu nành, đặc biệt là bã đậu nành,…). Bổ sung chất xơ sẽ giúp ngăn cản quá trình hấp thụ đường vào máu và làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu, giúp tránh tăng insulin, đặc biệt là đối với người buồng trứng đa nang. Bên cạnh đó tăng cường các chất giàu chống oxy hóa như Vitamin E, C và acid folic.

Câu hỏi 14.

(Phương Nhung) Với những bệnh nhân bị tuyến giáp, K thì có cần kiêng sản phẩm từ đậu nành không?

BS Dương Thị Phượng: Đối với người bị tuyến giáp có rất nhiều dạng và có cách điều trị khác nhau. Ví dụ những người bị K tuyến giáp đã phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến giáp thì không còn quan trọng, họ ăn cái gì cũng được.

Còn những người bị bướu cổ hoặc ung thư tuyến giáp, u giáp mới cắt một bên thì cần chú ý. Chế độ ăn giàu hoặc thiếu iot đều làm tăng nguy cơ bướu cổ hoặc u giáp. Đậu tương, đậu nành và các chế phẩm, loại rau họ cải (cải xanh, cải thảo…), những thực phẩm này tương tác với hormone giáp làm giảm hấp thu giáp thì những đối tượng này nên kiêng. Ngoài ra những thực phẩm đậu và chế phẩm từ đậu làm giảm hấp thu iot nhưng những thực phẩm giàu iot khác vẫn có thể bù lại được như muối bột canh iot (cho muối sau khi nấu đồ ăn lên),rong biển, cá biển,… Nên người bị tuyến giáp, u có thể ăn cả hai nhóm để cân bằng nhau.

Để được tư vấn, bạn để lại số điện thoại hoặc gọi tới Hotline 1800.6395 để các Dược sĩ của nhà thuốc DUO Care tư vấn và đồng hành cùng các bạn cho đến khi mang thai.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.